Gullfoss

Gullfoss er einn þekktasti og tignarlegasti foss Íslands og fellur í Hvítá skammt frá Haukadal í Árnessýslu. Fossinn er meðal vinsælustu ferðamannastaða landsins og er einn af hornsteinum svokallaðs Gullna hringsins, ásamt stöðum á borð við Þingvelli og goshverasvæðið við Geysi og Strokk. Frá Reykjavík tekur um klukkustund að aka að fossinum, sem gerir hann að vinsælum áfangastað í dagsferðum.

Gullfoss fellur í tveimur meginstigum ofan í djúpan og þröngan gljúfurfarveg, þar sem vatnsmagn og kraftur fossins skapa áhrifamikla upplifun allt árið um kring. Á björtum sumardögum má oft sjá regnboga myndast í úðanum, en yfir vetrartímann tekur fossinn á sig dramatíska ásýnd þegar ís og snjór móta landslagið í kring.

Í upphafi 20. aldar var mikil umræða í íslensku samfélagi um virkjun vatnsfalla, meðal annars í þeim tilgangi að tryggja rafmagn fyrir heimili og atvinnulíf landsins. Gullfoss varð snemma hluti af þessari umræðu og lá fyrir áform um að virkja fossinn til raforkuframleiðslu. Þessi hugmynd vakti bæði stuðning og andstöðu og varð eitt fyrsta stóra náttúruverndarmál þjóðarinnar.

Meðal þeirra sem börðust gegn virkjun voru Matthías Þórðarson, síðar þjóðminjavörður, og Jónas Jónsson frá Hriflu. Jónas lagði ríka áherslu á að gildi fossins væri ekki hægt að mæla í peningum einum saman og hélt því fram að náttúrufegurð hans væri ómetanleg. Strax snemma á 20. öld var fossinn kallaður konungur íslenskra fossa, heiti sem hefur fest sig í sessi í almennri umræðu.

Umhverfi Gullfoss tengist nánum böndum jarðhitasvæðum og menningarsögu Suðurlands. Margir ferðamenn sameina heimsókn að fossinum með dvöl við Laugarvatn, þar sem jarðhiti og baðmenning eru stór hluti upplifunar, eða halda áfram ferð sinni að öðrum náttúruperlum svæðisins. Þessi samspil náttúru, sögu og aðgengis hafa gert Gullfoss að einum helsta táknmynd íslenskrar náttúru.

Í dag er Gullfoss friðaður og varðveittur fyrir komandi kynslóðir. Heimsókn að fossinum býður ekki aðeins upp á magnaða náttúrusýn, heldur einnig innsýn í þá baráttu sem mótaði viðhorf Íslendinga til náttúruverndar. Þar mætast náttúruöfl, saga og þjóðarvitund á einum stað og skapa upplifun sem situr lengi í minni gesta.

Heimild: Wikipedia
Mynd: Anton Stefánsson