Gullfoss er einn þekktasti og tignarlegasti foss Íslands og fellur í
Hvítá
skammt frá
Haukadal
í Árnessýslu. Fossinn er meðal vinsælustu ferðamannastaða landsins og er einn
af hornsteinum svokallaðs
Gullna hringsins,
ásamt stöðum á borð við
Þingvelli
og goshverasvæðið við
Geysi
og
Strokk.
Frá
Reykjavík
tekur um klukkustund að aka að fossinum, sem gerir hann að vinsælum áfangastað
í dagsferðum.
Gullfoss fellur í tveimur meginstigum ofan í djúpan og þröngan gljúfurfarveg,
þar sem vatnsmagn og kraftur fossins skapa áhrifamikla upplifun allt árið um
kring. Á björtum sumardögum má oft sjá regnboga myndast í úðanum, en yfir
vetrartímann tekur fossinn á sig dramatíska ásýnd þegar ís og snjór móta
landslagið í kring.
Í upphafi 20. aldar var mikil umræða í íslensku samfélagi um virkjun
vatnsfalla, meðal annars í þeim tilgangi að tryggja rafmagn fyrir heimili og
atvinnulíf landsins. Gullfoss varð snemma hluti af þessari umræðu og lá
fyrir áform um að virkja fossinn til raforkuframleiðslu. Þessi hugmynd vakti
bæði stuðning og andstöðu og varð eitt fyrsta stóra náttúruverndarmál
þjóðarinnar.
Meðal þeirra sem börðust gegn virkjun voru Matthías Þórðarson, síðar
þjóðminjavörður, og Jónas Jónsson frá Hriflu. Jónas lagði ríka áherslu á að
gildi fossins væri ekki hægt að mæla í peningum einum saman og hélt því fram
að náttúrufegurð hans væri ómetanleg. Strax snemma á 20. öld var fossinn
kallaður konungur íslenskra fossa, heiti sem hefur fest sig í sessi í
almennri umræðu.
Umhverfi Gullfoss tengist nánum böndum jarðhitasvæðum og menningarsögu
Suðurlands. Margir ferðamenn sameina heimsókn að fossinum með dvöl við
Laugarvatn,
þar sem jarðhiti og baðmenning eru stór hluti upplifunar, eða halda áfram
ferð sinni að öðrum náttúruperlum svæðisins. Þessi samspil náttúru, sögu og
aðgengis hafa gert Gullfoss að einum helsta táknmynd íslenskrar náttúru.
Í dag er Gullfoss friðaður og varðveittur fyrir komandi kynslóðir. Heimsókn að
fossinum býður ekki aðeins upp á magnaða náttúrusýn, heldur einnig innsýn í
þá baráttu sem mótaði viðhorf Íslendinga til náttúruverndar. Þar mætast
náttúruöfl, saga og þjóðarvitund á einum stað og skapa upplifun sem situr
lengi í minni gesta.
Heimild:
Wikipedia
Mynd: Anton Stefánsson
Gullfoss er áhugaverður staður á Íslandi sem vert er að heimsækja.