Þjórsá

Þjórsá er lengsta og vatnsmesta á Íslands og hefur um aldir haft afgerandi áhrif á landslag og þróun Suðurlands. Áin á upptök sín á hálendinu, þar sem jökul- og lindarvatn safnast saman og myndar öflugt vatnsfall sem rennur í gegnum víðáttumikil svæði áður en hún nær til láglendis. Kraftur árinnar er áberandi allt frá upptökum til ósa og endurspeglar vel þau náttúruöfl sem mótað hafa landið.

Á leið sinni um Suðurland tengist Þjórsá fjölmörgum þekktum náttúruperlum. Hún fellur meðal annars fram af Þjófafossi og Hjálparfossi, þar sem vatnið brýst yfir dökk hraunlög og myndar kraftmikla fossa. Skammt frá er einnig Háafoss, einn hæsti foss landsins, sem fellur í djúpt gljúfur og sýnir vel þann mikla kraft sem einkennir vatnakerfi árinnar.

Þjórsá rennur í gegnum Þjórsárdal, eitt fjölbreyttasta náttúrusvæði Suðurlands, þar sem gróðursælir dalir, hraunbreiður og fossar mætast. Í nágrenninu er Gjáin, gróðursæll vinur með lækjum og smærri fossum, auk Gjárfoss, sem laðar að sér gesti með sérkennilegum basaltmyndunum og kyrrð.

Landslag við Þjórsá mótaðist í samspili eldvirkni og jökulhlaupa á ísöld. Hraun, móbergsmyndanir og jarðlög við árbakkana veita skýra innsýn í jarðsögu Íslands. Yfir svæðinu gnæfir Hekla, eitt virkasta eldfjall landsins, sem hefur haft mikil áhrif á bæði náttúru og búsetuskilyrði á svæðinu í gegnum aldirnar.

Þjórsá gegnir einnig mikilvægu hlutverki í sögu orkunýtingar á Íslandi. Í nágrenni árinnar eru mannvirki á borð við Sultartangastöð, sem undirstrika mikilvægi vatnsafls í raforkuframleiðslu landsins. Umræður um nýtingu Þjórsár urðu snemma hluti af stærri umræðu um jafnvægi milli nýtingar og verndar náttúruauðlinda.

Í dag er Þjórsá ekki aðeins ein mikilvægasta á landsins heldur einnig miðpunktur fjölbreyttrar náttúruupplifunar. Árbakkarnir, fossarnir og dalirnir í kring mynda heild sem dregur að sér ferðamenn sem vilja upplifa kraft, fjölbreytni og sögu íslenskrar náttúru á einum stað.