Grímsvötn
Grímsvötn er eitt virkasta eldfjallakerfi Íslands
og liggur djúpt undir
Vatnajökli,
innan stærsta jökuls Evrópu.
Eldstöðin er staðsett á suðvestanverðum jöklinum
og hefur ítrekað mótað landslag
Suðausturlands með gosum og jökulhlaupum.
Kerfið samanstendur af öflugri megineldstöð,
öskju og röð sprunga.
Undir jöklinum safnast jarðhiti
sem bræðir ísinn og myndar vötn
sem nefnast Grímsvötn.
Þegar þrýstingur verður of mikill
losna þessi vötn í gríðarlegum jökulhlaupum
sem renna niður á
Skeiðarársand.
Grímsvötn eru meðal þeirra eldstöðva
sem gosið hafa hvað oftast á sögulegum tíma.
Þekkt gos urðu meðal annars
árið 1996,
þegar jökulhlaup olli miklum skemmdum á
hringveginum,
og aftur árið 2011,
þegar öflug öskustrókur
náði hátt upp í lofthjúpinn
og hafði áhrif á flugsamgöngur
víða í Evrópu.
Eldgos undir jökli fylgja oft
mikil náttúruöfl.
Þegar kvika rís upp
bráðnar ísinn hratt,
vatn safnast saman
og síðan losnar flóðið
með miklum krafti.
Þessi samspil elds og íss
eru meðal einkennandi þátta
í jarðfræði Íslands.
Þrátt fyrir að Grímsvötn séu
sjaldan sýnileg ferðamönnum,
þar sem þau liggja undir þykkum jökli,
eru áhrif þeirra víðtæk.
Jökulhlaup hafa mótað farvegi,
byggt upp sandasvæði
og haft bein áhrif á samgöngur
og byggð á Suðurlandi.
Grímsvötn standa sem eitt skýrasta dæmi
um virkni íslenska flekaskilakerfisins.
Hér mætast eldur, ís og vatn
með sífelldum krafti
og minna á að landslag Íslands
er lifandi og stöðugt í mótun.