Skjálfandafljót

Meðfram Skjálfandafljóti má finna fjölmörg merki um eldri búsetu og bæjarstæði sem sýna hversu mikilvæg áin var fyrir mannlíf á Norðurlandi. Í Bárðardal voru áður nokkur býli og selstöður, enda veitti áin bæði vatn, beitarlönd og samgönguleiðir inn á hálendið. Þótt flest þessara bæja séu nú í eyði má enn greina tóftir, gamlar túngarða og mannvistarleifar í landslaginu.

Skjálfandafljót var jafnframt mikilvæg samgönguæð áður en vegir voru lagðir um Norðurland. Ferðaleiðir meðfram ánni tengdu saman byggðir og leiddu fólk bæði norður til strandar og suður í átt að Sprengisandi og hálendinu. Áin var þó einnig hættuleg, sérstaklega á leysingatímum, og hafði áhrif á staðsetningu bæja og ferðamynstur fólks.

Nálægt ósum árinnar þróaðist síðar byggð sem tengdist sjávarútvegi og verslun, meðal annars á svæðinu í kringum Húsavík. Þar mætast áhrif árinnar og sjávarins og myndast samspil milli ferskvatns og hafs sem hefur mótað lífríki og atvinnuhætti svæðisins í gegnum aldirnar.

Þannig er Skjálfandafljót ekki aðeins náttúrufyrirbæri heldur einnig hluti af búsetu- og samgöngusögu Norðurlands. Áin tengir saman eyðibyggðir, fornar leiðir og nútímabyggð og segir sögu þess hvernig fólk hefur aðlagað sig að kröftugri og síbreytilegri náttúru Íslands.