Hvalfjörður

Hvalfjörður er mjór og djúpur fjörður inn af Faxaflóa á Vesturlandi. Hann liggur norðan við Kollafjörð og sunnan við Borgarfjörð. Norðan megin við fjörðinn er Akranes og sunnan megin Kjalarnes. Hvalfjörður er um 30 kílómetra langur og einkennist af háum fjöllum, bröttum hlíðum og kyrrð sem gerir hann að einstöku náttúrusvæði.

Um miðjan fjörðinn að norðanverðu er Grundartangi, þar sem staðsett er eitt stærsta iðnaðarsvæði landsins og mikilvæg hafnaraðstaða. Gegnt Grundartanga, sunnan megin fjarðarins, er Hálsnes þar sem Maríuhöfn var ein helsta höfn landsins á síðmiðöldum.

Innst í Hvalfirði er Botnsdalur, vinsælt útivistarsvæði með fjölbreyttum gönguleiðum og stórbrotinni náttúru. Þar er einnig hæsti foss landsins, Glymur, sem fellur um djúpt gljúfur og er einn af þekktustu náttúrustöðum Vesturlands. Innarlega í firðinum eru víðáttumiklar leirur sem skapa kjörlendi fyrir fjölbreytt fuglalíf og mikið er þar af kræklingi.

Á árunum 1996–1998 voru grafin Hvalfjarðargöngin undir utanverðan fjörðinn. Með tilkomu ganganna styttist hringvegurinn um rúma 55 kílómetra og ferðalög milli Vesturlands og höfuðborgarsvæðisins urðu mun greiðari. Enn er þó hægt að aka fyrir Hvalfjörð eftir þjóðvegi 47 og njóta þar einstakrar náttúru meðfram fjörðinum.

Í síðari heimsstyrjöld gegndi Hvalfjörður afar mikilvægu hlutverki. Innst í firðinum var flotastöð bandamanna, Hvalstöðin, þar sem skipalægi og viðkomustaður skipalesta var á leið milli heimsálfa. Minjar frá stríðsárunum má enn sjá á svæðum eins og Litlasandi, þar sem nokkrir braggar hafa verið endurgerðir.

Hvalfjörður er einnig ríkur af þjóðsögum og sögnum. Innarlega í firðinum er lítil eyja sem nefnist Geirshólmi, sem oft er ranglega kölluð Harðarhólmi. Eyjan tengist sögnum um útlagalíf og átök á miðöldum og er órjúfanlegur hluti af sagnarfi fjarðarins.

Hvalfjörður sameinar því stórbrotna náttúru, mikilvæga samgöngusögu, minjar úr heimsstyrjöld og ríka sagnhefð og er einn fjölbreyttasti fjörður landsins.

Heimild: Sjá hér
Mynd: Sverrir