Núpsstaður

Núpsstaður

Núpsstaður er austasti bærinn í Skaftárhreppi og stendur vestan við hið tignarlega fjall Lómagnúp. Á bænum standa afar merkileg og vel varðveitt gömul bæjarhús sem teljast dæmigerð fyrir íslenska torfbæi fyrri alda.

Merkast þeirra er bænhúsið á Núpsstað, ein af örfáum torfkirkjum sem enn eru varðveittar á Íslandi. Talið er að það sé að stofni til hluti af kirkju sem reist var um árið 1650. Kirkjuhald lagðist þó af á Núpsstað árið 1765.

Bænhúsið var friðlýst árið 1930, fyrst húsa á Íslandi, og var endurvígt árið 1961. Í kjölfarið tók Þjóðminjasafn Íslands við umsjón og varðveislu húsanna á staðnum.

Umhverfi Núpsstaðar er einstaklega fjölbreytt og nær frá svörtum söndum Skeiðarársands allt norður að Vatnajökli. Eldgos, jöklar og jökulár hafa mótað landslagið og skapað stórbrotið umhverfi.

Austan bæjarins rís Lómagnúpur, þekktur úr Brennu-Njáls sögu, og í grennd eru náttúruperlur á borð við Orustuhól, Dverghamra, Kirkjugólf og Kirkjubæjarklaustur.

Í landi Núpsstaðar eru einnig Núpsstaðarskógar, fagurt kjarrlendi í hlíðum Eystrafjalls, vestan við Skeiðarárjökul og sunnan Grænalóns. Svæðið býður upp á fjölbreyttan gróður og vinsælar gönguleiðir.

Allt land Núpsstaðar er skráð á náttúruminjaskrá Íslands og telst eitt merkasta menningarlandslag landsins. Bærinn hefur verið í eigu sömu fjölskyldu frá árinu 1730, mann fram af manni.

Mynd: Gunnlaugur Torfason