Esjan

Náttúruperlur Íslands

Hæð914m

TegundFjallgarður

LandsvæðiSuðvesturland

ErfiðleikastigMiðlungs

Esja, oftast nefnd Esjan, er fjall á Kjalarnesi sem í dag er innan borgarmarka Reykjavíkur. Fjallið er eitt helsta kennileiti höfuðborgarsvæðisins og blasir við borgarbúum og gestum nánast hvar sem er úr borginni.

Útsýni til Esjunnar hefur í gegnum tíðina haft áhrif á ásýnd borgarinnar og jafnvel fasteignaverð, og margir telja sig geta lesið veðurspá út frá litbrigðum fjallsins. Hæsti tindur Esjunnar er 914 metrar yfir sjávarmáli og er fjallið syðsta blágrýtisfjall Íslands.

Nokkrar vinsælar gönguleiðir liggja upp fjallið og er Esjan eitt fjölsóttasta útivistarsvæði landsins. Meðal þekktra leiða eru göngur upp í Steini, upp á Móskarðshnúka og áfram að tindum fjallsins. Hæsti kambur Esju miðri, séður úr Reykjavík, nefnist Kerhólakambur.

Esjan tengist einnig íslenskri sögu og þjóðsögum. Í Kjalnesinga sögu er sagt frá bænum Esjubergi, þar sem landnámsmaðurinn Örlygur Hrappsson bjó eftir komu sína til Íslands frá Suðureyjum í Skotlandi.

Í sögunni er einnig greint frá írskri konu að nafni Esja, sem kom að Kollafirði. Af því hafa menn dregið þá ályktun að nafnið kunni að vera af írskum uppruna. Líklegra þykir þó að nafnið eigi rætur að rekja til fornnorrænu orðs sem merkir „flögusteinn“, orð sem einnig er þekkt í Noregi.

Í nágrenni Esjunnar eru fjölmörg vinsæl útivistarsvæði og áfangastaðir, þar á meðal Mosfellskirkja, Varmárlaug, Mosfellsbær, Meðalfellsvatn, Úlfarsfell, Hafrafell og Hafravatn.

Heimild: Wikipedia
Mynd: Anton Stefánsson

Nánari upplýsingar

BergtegundBasalt and sedimentary layers

MyndunarformEroded volcanic mountain range

Besti árstímiSumar

GönguleiðGöngufært

JökulþekjaEkki jökulþakið

EldvirkniEkki eldfjall

Virkni eldfjallsEkki virkt eldfjall

Saga

Esjan hefur um aldir verið eitt helsta kennileiti höfuðborgarsvæðisins. Hún sést frá nær öllu Reykjavíkursvæðinu og hefur verið notuð sem viðmið um veður, árstíðir og skyggni. Með aukinni útivist varð fjallið eitt vinsælasta göngusvæði landsins. Esjan has served for centuries as a weather, direction and seasonal reference for people around Reykjavík and Mosfellsbær. Uppruni nafns: Uppruni nafnsins Esja er óviss og hefur verið túlkaður á fleiri en einn hátt í málfræði og örnefnafræði. Menningarlegt samhengi: Esjan er eitt sterkasta náttúrutákn Reykjavíkur og Mosfellsbæjar og hefur birst víða í list, ljósmyndun og borgarmenningu. Þjóðsögur: Esjan kemur fyrir í fjölmörgum staðbundnum sögum og lýsingum og hefur lengi verið persónugerð í daglegu tali Reykvíkinga, einkum í tengslum við veður og snjó. A large body of local sayings, everyday references and cultural associations has grown around the mountain. Staðbundið mikilvægi: Perhaps the most important natural skyline landmark of Reykjavik. Stutt samantekt: The dominant mountain range north of Reykjavik and one of the capital area's most important natural landmarks.

Jarðfræði

Esjan er byggð úr mörgum basaltlögum með setlögum á milli. Bergstaflinn varð til við endurtekin eldgos á löngu tímabili og var síðan skorinn niður af jöklum og vatnsrofi. Þess vegna sjást skýr lárétt lög í hlíðum fjallsins. The mountain is largely built from stacked basalt lava layers that have been deeply cut by glaciers. Jarðfræðileg sérkenni: Repeated basalt lava layers separated by sediments and deeply cut by glacial erosion.

Gönguferðir

Esjan hefur margar gönguleiðir. Vinsælasta leiðin hefst við Mógilsá og liggur upp að Steini. Leiðin er vel þekkt og skipt í kafla með merkingum sem gefa til kynna erfiðleikastig. Steinn er algengur viðsnúningsstaður fyrir óvant göngufólk. Ofan Steins verður leiðin erfiðari og áframhald að Þverfellshorni hentar betur reyndara fólki.

Öryggi

Aðstæður geta breyst hratt á Esjunni. Ofan Steins verður leiðin brattari og meira útsett. Snjór, ísing, þoka og sterkur vindur geta gert efri hluta leiðarinnar hættulegan. Veljið viðsnúningsstað eftir reynslu og aðstæðum. Náttúrulegar hættur: Ice, snow, steep upper slopes, wind and low cloud. Veður: The mountain strongly reflects changing capital-area weather and can be cloud-covered while lowlands remain clear. Snjóaðstæður: Snow and ice are common on upper slopes through winter and spring. Vetraraðstæður: Snow, ice, wind and low cloud can substantially change mountain conditions outside summer. Hagnýtar upplýsingar: Lower routes are commonly used for short outings; upper routes require stronger fitness and conditions awareness

Sérkenni

Skýr lagskipting, breiðir hryggir og margir tindar einkenna fjallgarðinn. Gróður: Birch and low woodland occur in sheltered lower areas, with heath and alpine vegetation higher up. Dýralíf: Common Icelandic birds, including upland species, are frequent on the mountain. Vistkerfi: Lowland-to-alpine volcanic mountain ecosystem

Útsýni og umhverfi

Frá efri hluta Esju sést yfir Reykjavík, Faxaflóa, Reykjanes, Hvalfjörð og fjöll Vesturlands. Umhverfi: Esjan rís norðan Mosfellsbæjar og myndar stóran fjallvegg milli höfuðborgarsvæðisins og Hvalfjarðar. Landslag: Dominant mountain wall north of the Reykjavik capital region. Toppur: Long layered mountain range with many ridges and summits. The summit area should be understood in the context of the mountain's overall geology and erosion rather than as a single standardized hiking objective. Nálæg fjöll: Móskarðshnjúkar and surrounding southwest mountain ranges. Nálægir dalir: Mógilsá valley and neighbouring valleys. Nálægar ár: Mógilsá. Nálæg byggð: Mosfellsbær; Reykjavík Nálægir firðir eða vötn: Faxaflói; Hvalfjörður Dalakerfi: Mógilsárdalur Útsýnisátt: Varies by access point and weather; the broadest views are generally from exposed upper slopes. Árstíðabundin ásýnd: The mountain changes strongly with snow cover, vegetation and light through the year. Áhugavert í nágrenninu: Reykjavík; Mosfellsbær; Faxaflói; Hvalfjörður

Áhugaverðar staðreyndir

Esjan is not a single summit but a broad mountain range with several high points. Lagskipt bergið er mjög sýnilegt og fjallið breytir oft um ásýnd eftir snjó, skýjum og birtu. Ljósmyndun: Classic views over Reykjavik, Faxafloi and the southwest. Svæði: Höfuðborgarsvæðið Efnisflokkar: Borgarfjall; útsýni; göngur; jarðlög

Algengar spurningar

Hversu hátt er Esjan?: Hæstu tindar Esju ná rúmlega 900 metra hæð. Esjan er fjallgarður með fleiri en einum hápunkti fremur en eitt einfalt fjall.
Er Esjan eldfjall?: Esjan er ekki virk eldstöð. Hún er byggð úr gömlum basaltlögum og setlögum sem jöklar og rof hafa mótað í núverandi fjallgarð.
Hvað er gott að vita áður en Esjan er heimsótt?: Veður getur breyst hratt við Esjan. Gott er að skoða aðstæður, aðgengi og veður áður en farið er af stað og virða merktar leiðir og viðkvæma náttúru.