Herðubreið
Fjöll

Uppgötvaðu Ísland

Herðubreið

Ósk
Hef séð

Herðubreið er 1682 metra hátt móbergsfjall norðan Vatnajökuls. Hún er í Ódáðahrauni og er oft nefnd „Drottning íslenskra fjalla“ vegna þess hve mörgum finnst hún einstaklega formfögur. Fjallið myndaðist við eldgos undir jökli og á toppi þess eru hraunlög sem sýna að gosið náði upp úr jöklinum. Slík fjöll, móbergsfjöll með hraunlögum að ofan, kallast stapar og má í nágrenninu finna gróskumikla Herðubreiðarlindir.

Umhverfi Herðubreiðar er hrikalegt og stórbrotið og einkennist af víðáttumiklu hrauni, gígum og sprungum. Skammt frá fjallinu eru Herðubreiðarlindir, gróskumikið lindasvæði sem hefur verið mikilvægt ferðamönnum um aldir. Þar er einnig vinsælt að tjalda og má finna svæði sem oft er nefnt Skínandi tjaldsvæði, þar sem ferðafólk nýtur kyrrðarinnar í skugga fjallsins.

Fjalli að baki liggur hið magnaða Drekagil, þröngt og djúpt gil sem hefur verið mótað af vatni og eldsumbrotum. Í gilinu er að finna Drekafoss, fallegan foss sem fellur niður klettabelti og er vinsæll áfangastaður göngufólks. Ofar í gilinu má einnig finna Hveragil, þar sem jarðhiti minnir á þá öflugu náttúru sem mótað hefur svæðið.

Fyrst var gengið á Herðubreið með vissu árið 1908 en fram að því hafði hún verið talin ófær. Það voru Sigurður Sumarliðason og þýski jarðfræðingurinn Dr. Hans Reck sem fóru á toppinn þann 13. ágúst 1908. Leiðir þeirra liggja um gróft hraun og brattar hlíðar og eru göngur á fjallið aðeins fyrir vel búið og vant fólk.

Þann 21. apríl 2009, 101 ári síðar, fór Björn Böðvarsson vél­sleðakappi úr Mývatnssveit á topp Herðubreiðar á vélknúnu ökutæki fyrstur manna. Ferðin vakti mikla athygli enda sýnir hún hversu fjölbreyttar leiðir hafa menn fundið til að nálgast fjallið í gegnum tíðina.

Skammt frá Herðubreið er hið einstaka eldfjallasvæði Askja, þar sem finna má bæði Víti og hið djúpa og tignarlega Öskjuvatn. Þessir staðir, ásamt Drekagils-svæðinu, gera Herðubreið og nágrenni hennar að einum mögnuðasta áfangastað hálendis Íslands.

Í september 1993 lenti flugvél á Herðubreiðinni, atburður sem undirstrikar bæði veðurfarslegar áskoranir og erfiðleika landslagsins á þessu svæði.

Heimild: Sjá hér

Herðubreið rís yfir Ódáðahraun.

Náttúruperlur Íslands

Um Herðubreið

Herðubreið er 1682 metra hátt móbergsfjall norðan Vatnajökuls. Hún er í Ódáðahrauni og er oft nefnd „Drottning íslenskra fjalla“ vegna þess hve mörgum finnst hún einstaklega formfögur. Fjallið myndaðist við eldgos undir jökli og á toppi þess eru hraunlög sem sýna að gosið náði upp úr jöklinum. Slík fjöll, móbergsfjöll með hraunlögum að ofan, kallast stapar og má í nágrenninu finna gróskumikla Herðubreiðarlindir.

Umhverfi Herðubreiðar er hrikalegt og stórbrotið og einkennist af víðáttumiklu hrauni, gígum og sprungum. Skammt frá fjallinu eru Herðubreiðarlindir, gróskumikið lindasvæði sem hefur verið mikilvægt ferðamönnum um aldir. Þar er einnig vinsælt að tjalda og má finna svæði sem oft er nefnt Skínandi tjaldsvæði, þar sem ferðafólk nýtur kyrrðarinnar í skugga fjallsins.

Fjalli að baki liggur hið magnaða Drekagil, þröngt og djúpt gil sem hefur verið mótað af vatni og eldsumbrotum. Í gilinu er að finna Drekafoss, fallegan foss sem fellur niður klettabelti og er vinsæll áfangastaður göngufólks. Ofar í gilinu má einnig finna Hveragil, þar sem jarðhiti minnir á þá öflugu náttúru sem mótað hefur svæðið.

Fyrst var gengið á Herðubreið með vissu árið 1908 en fram að því hafði hún verið talin ófær. Það voru Sigurður Sumarliðason og þýski jarðfræðingurinn Dr. Hans Reck sem fóru á toppinn þann 13. ágúst 1908. Leiðir þeirra liggja um gróft hraun og brattar hlíðar og eru göngur á fjallið aðeins fyrir vel búið og vant fólk.

Þann 21. apríl 2009, 101 ári síðar, fór Björn Böðvarsson vél­sleðakappi úr Mývatnssveit á topp Herðubreiðar á vélknúnu ökutæki fyrstur manna. Ferðin vakti mikla athygli enda sýnir hún hversu fjölbreyttar leiðir hafa menn fundið til að nálgast fjallið í gegnum tíðina.

Skammt frá Herðubreið er hið einstaka eldfjallasvæði Askja, þar sem finna má bæði Víti og hið djúpa og tignarlega Öskjuvatn. Þessir staðir, ásamt Drekagils-svæðinu, gera Herðubreið og nágrenni hennar að einum mögnuðasta áfangastað hálendis Íslands.

Í september 1993 lenti flugvél á Herðubreiðinni, atburður sem undirstrikar bæði veðurfarslegar áskoranir og erfiðleika landslagsins á þessu svæði.

Heimild: Sjá hér

Helstu upplýsingar

Hæð1682
TegundTuya volcano
ErfiðleikastigErfitt
BergtegundBasalt and hyaloclastite
MyndunarformTuya
Síðasta gosLate Pleistocene
Besti árstímiSumar
GönguleiðGöngufært
JökulþekjaEkki jökulþakið
EldvirkniEldfjall
Virkni eldfjallsEkki virkt eldfjall

Saga

Herðubreið hefur lengi verið eitt frægasta fjall miðhálendisins. Einangruð staðsetning og regluleg lögun vöktu snemma athygli ferðalanga. Fjallið tengist einnig sögum um útilegumenn á Ódáðahrauni og ferðir um hálendið. Herðubreið became a central symbol of journeys through Ódáðahraun and the remote interior. Merking nafns: The name can be understood as 'broad-shouldered', reflecting the mountain's wide upper profile. Uppruni nafns: Nafnið lýsir breiðu og sterklegu yfirbragði fjallsins og hefur verið túlkað sem vísun til breiðra herða þess. Menningarlegt samhengi: Herðubreið er oft kölluð drottning íslenskra fjalla og er eitt sterkasta tákn miðhálendisins. Þjóðsögur: Herðubreið og nágrenni tengjast sögum af útilegumönnum og ævintýrum á Ódáðahrauni. Stories of outlaws and wilderness travel are closely associated with the surrounding region. Staðbundið mikilvægi: A defining landmark of Odadahraun and the northern Highlands. Stutt samantekt: An iconic steep-sided table mountain rising almost alone from Odadahraun in the northern Highlands.

Jarðfræði

Herðubreið er klassískt stapafjall sem myndaðist í eldgosi undir þykkum ísaldarjökli. Fyrst hlóðust upp móbergs- og bólstrabergsmyndanir undir ísnum. Þegar eldvirknin náði upp fyrir jökulinn gátu hraun runnið ofan á og myndað þolnari topphluta. This mountain is a strong example of Icelandic subglacial volcanism, where eruptions interacted with ice and meltwater. Jarðfræðilegur aldur: Pleistocene / last glacial period Gerð eldstöðvar: Subglacial volcano / tuya Jarðfræðileg sérkenni: Textbook subglacial tuya built under thick Ice Age ice.

Gönguferðir

Herðubreið er krefjandi fjallganga í afskekktu hálendislandslagi. Lokahlutar leiðarinnar eru brattir og geta verið lausir undir fæti. Ferðin krefst góðs úthalds, rötunar og reynslu af fjallgöngum.

Öryggi

Aðkoma að Herðubreið er háð hálendisfærð. Snjór, þoka, vindur og laust grjót geta skapað hættu. Ferðaáætlun, GPS/kort og viðeigandi búnaður eru mikilvæg. Náttúrulegar hættur: Loose rock, steep slopes, snow, remoteness and rapid weather change. Veður: Very exposed central-highland climate with cold, wind and poor visibility possible even in summer. Snjóaðstæður: Snow often remains on upper slopes and gullies well into summer. Vetraraðstæður: Snow, ice, wind and low cloud can substantially change mountain conditions outside summer. Hagnýtar upplýsingar: Best for experienced visitors with proper preparation

Sérkenni

Brattar hliðar, reglulegt borðfjallsform og vítt toppsvæði gera Herðubreið að kennslubókardæmi um stapafjall. Gróður: Upper slopes are very sparse; vegetation is much richer at Herdubreidarlindir below. Dýralíf: Highland birdlife and reindeer may occur in the wider Northeast Highlands. Vistkerfi: Highland / alpine ecosystem Náttúruvernd: The highland environment around Herðubreið is vulnerable and remote; travel should follow current park and road guidance.

Útsýni og umhverfi

Af toppnum er gífurlegt útsýni yfir Ódáðahraun, Dyngjufjöll, Öskju og norðurhluta Vatnajökuls. Umhverfi: Fjallið stendur einangrað í Ódáðahrauni nærri Herðubreiðarlindum og Öskju. Landslag: Isolated high mountain rising from Odadahraun. Toppur: Classic steep-sided flat-topped tuya. The summit area should be understood in the context of the mountain's overall geology and erosion rather than as a single standardized hiking objective. Nálægir jöklar: Vatnajokull lies to the south in the wider landscape. Nálæg fjöll: Askja and Dyngjufjöll. Nálægir dalir: Herdubreidarlindir oasis lies nearby. Dalakerfi: Herðubreiðarlindir Útsýnisátt: Varies by access point and weather; the broadest views are generally from exposed upper slopes. Árstíðabundin ásýnd: The mountain changes strongly with snow cover, vegetation and light through the year. Áhugavert í nágrenninu: Ódáðahraun; Herðubreiðarlindir; Askja

Áhugaverðar staðreyndir

Herðubreið is often called the Queen of Icelandic Mountains. Einangruð staðsetning í Ódáðahrauni gerir reglulegt formið enn áhrifameira. Ljósmyndun: The almost symmetrical table-mountain form is iconic. Svæði: Norðausturhálendið Efnisflokkar: Móbergsstapi; víðerni; eldfjallafræði

Algengar spurningar

Hvernig myndaðist Herðubreið?
Herðubreið myndaðist í eldgosi undir þykkum ísaldarjökli. Móberg og annað gosberg hlóðst upp undir ísnum og varð til hið dæmigerða stapafjallsform.
Af hverju er Herðubreið kölluð drottning íslenskra fjalla?
Viðurnefnið tengist reglulegri lögun fjallsins, mikilli einangrun þess í Ódáðahrauni og sterkri stöðu þess í íslenskri fjallaímynd.
Hvað er gott að vita áður en Herðubreið er heimsótt?
Veður getur breyst hratt við Herðubreið. Gott er að skoða aðstæður, aðgengi og veður áður en farið er af stað og virða merktar leiðir og viðkvæma náttúru.

Einkunnir og umsagnir

Herðubreið

Fjallið er táknrænt fyrir hálendi Íslands.