Helgustaðanáma

Helgustaðanáma er einstakur sögulegur og jarðfræðilegur minjastaður við norðanverðan Reyðarfjörð, skammt frá bænum Helgustöðum. Náman var friðlýst sem náttúruvætti árið 1975 og telst eitt merkasta steindasvæði Íslands.

Í Helgustaðanámu fundust einhverjir tærustu og stærstu kristallar silfurbergs (kalsíts) sem þekkjast í heiminum. Erlent heiti steindarinnar — Iceland spar — ber beinlínis nafn Íslands og er hún eitt fárra náttúrufyrirbæra sem tengjast landinu á alþjóðavísu.

Silfurberg hefur verið unnið á svæðinu allt frá miðri 17. öld, en vinnslan náði hámarki á 19. öld og stóð fram yfir árið 1920. Í dag má enn sjá greinileg ummerki eftir námugröft í landslaginu.

Ástæða verðmætis silfurbergs liggur í sérstökum ljósfræðilegum eiginleikum þess. Steindin tvískautar ljós betur en flestar aðrar og var lengi ómissandi í vísindum. Silfurberg frá Helgustöðum gegndi lykilhlutverki í rannsóknum á sviði eðlisfræði, efnafræði og jarðfræði á 19. og fyrri hluta 20. aldar, meðal annars í svokölluðum Nicol-prismum.

Helgustaðanáma er í dag vinsæll viðkomustaður fyrir áhugafólk um jarðfræði, sögu vísinda og náttúru Íslands, og minnir á mikilvægt framlag landsins til þróunar nútíma vísinda.

Heimild: Umhverfisstofnun
Mynd: Böðvar Eggersson